Rasmussen hỏi một câu lạ: "Kiến trúc có nghe được không?" Có — nhắm mắt lại, bạn vẫn biết mình đang đứng trong sảnh đá hay phòng trải thảm. Đá là vật liệu của âm thanh: tiếng gót giày, độ vang, và cả sự im lặng đặc biệt của khối nặng.
Chương cuối "Trải nghiệm kiến trúc" có tựa đề khiến người ta dừng lại: "Nghe kiến trúc". Rasmussen kể ông biết một đường hầm ở Copenhagen sắp kết thúc nhờ tiếng bánh xe đổi giọng, và rằng mỗi căn phòng có một "giọng nói" do vật liệu của nó quyết định. Trong dàn vật liệu xây dựng, đá là giọng nam trầm.
Tiếng bước chân — danh thiếp của không gian
Tiếng gót giày gõ lên sàn marble: "cạch" — gọn, vang, dứt khoát. Âm thanh đó là danh thiếp của mọi sảnh khách sạn lớn, mọi nhà ga cổ, mọi bảo tàng. Cùng đôi giày ấy bước sang thảm: im bặt. Không gian vừa tự giới thiệu nó nghiêm trang hay thân mật — mà không cần một biển hiệu nào.
Đá cứng và đặc nên phản xạ gần như toàn bộ âm thanh chạm vào nó, trả lại không gian từng tiếng động sắc nét. Gỗ nuốt bớt, vải nuốt nhiều, đá trả lại đủ. Vì vậy nhà nhiều đá luôn "tỉnh" hơn nhà nhiều vải — theo cả hai nghĩa.
Độ vang — vì sao ai cũng hát hay trong phòng tắm
Phòng tắm ốp đá là phòng thu khen ngợi: các mặt cứng song song cho giọng hát dội qua lại, kéo dài đuôi âm, tự thêm một lớp "vang" nịnh tai. Hiệu ứng ấy — reverberation — chính là thứ làm thánh đường đá nghe thiêng: một nốt thánh ca treo trong không khí thêm vài giây sau khi ca đoàn đã ngừng.
Nhưng vang là gia vị: đúng liều thì sang, quá liều thì ồn. Nhà hàng ốp đá kín bốn mặt sẽ thành chợ vỡ giờ cao điểm — trăm cuộc trò chuyện dội nhau không thứ gì hút bớt. Công thức của không gian đá dễ chịu là phối: đá cho nền và sự đĩnh đạc, rồi rèm, gỗ, da, cây xanh hút bớt phần âm dư. Sảnh và phòng tắm chịu được đá "trần"; phòng ăn và phòng ngủ thì nên có bạn diễn mềm.
Sự im lặng của khối nặng
Còn một trải nghiệm âm thanh nữa của đá, ngược hẳn: sự im. Bước vào hầm rượu tường đá dày, nhà nguyện cổ, biệt thự tường đá — tiếng phố xá biến mất như có ai vặn nhỏ thế giới. Khối đá nặng chặn âm truyền qua; cái im ấy có trọng lượng, "đặc" hơn cái im của một căn phòng cách âm bằng mút. Người xưa không đo decibel, nhưng họ xây thư viện và tu viện bằng đá — họ biết.
Lần tới bước vào một không gian đá, thử bài tập của Rasmussen: nhắm mắt ba giây. Nghe tiếng giày mình, nghe đuôi vang của giọng nói, nghe độ đặc của sự im. Vật liệu đang nói chuyện với bạn đấy — bằng thứ ngôn ngữ mà ảnh chụp không ghi lại được. Và nếu muốn nghe thử giọng của từng loại đá trước khi chọn, sảnh showroom Rochelle lát đá — cứ ghé, đi vài bước là nghe ra.
Những điểm chính
- Đá cứng và đặc nên phản xạ gần như toàn bộ âm thanh chạm vào nó, trả lại không gian từng tiếng động sắc nét.
- Gỗ nuốt bớt âm, vải nuốt nhiều âm, còn đá trả lại âm đầy đủ, nên nhà nhiều đá nghe vang và sắc hơn nhà nhiều vải.
- Các mặt đá cứng song song trong phòng tắm ốp đá khiến giọng hát dội qua lại, kéo dài đuôi âm và tạo độ vang nịnh tai.
- Hiệu ứng vang (reverberation) là thứ làm thánh đường đá nghe thiêng, vì một nốt thánh ca treo trong không khí thêm vài giây sau khi ca đoàn đã ngừng.
- Nhà hàng ốp đá kín bốn mặt sẽ ồn vào giờ cao điểm vì trăm cuộc trò chuyện dội nhau mà không có vật liệu nào hút bớt âm.
- Không gian đá dễ chịu cần phối đá với rèm, gỗ, da và cây xanh để hút bớt phần âm dư; sảnh và phòng tắm chịu được đá trần, còn phòng ăn và phòng ngủ nên có vật liệu mềm.
- Khối đá nặng và dày chặn âm truyền qua, tạo ra sự yên tĩnh đặc hơn cái im của phòng cách âm bằng mút, nên người xưa xây thư viện và tu viện bằng đá.
Đội ngũ biên tập Rochelle
Editorial team — Rochelle Stone · Đội ngũ biên tập, 10+ năm kinh nghiệm thi công và phân phối đá tự nhiên cao cấp tại Việt Nam
Đội ngũ biên tập Rochelle gồm các chuyên gia đá tự nhiên, kiến trúc sư và thợ gia công với hơn 10 năm kinh nghiệm tư vấn, chế tác và lắp đặt đá marble, travertine, onyx, granite cho công trình cao cấp tại Việt Nam. Nội dung được biên soạn từ kinh nghiệm thực tế tại xưởng và công trình.