Bảo dưỡng đá marble và travertine bền màu lâu

Bạn vừa lắp một mặt bàn marble trắng, vài tháng sau thấy một vệt mờ ngay chỗ ly rượu vang để qua đêm. Hoặc sàn travertine kem ấm bỗng xỉn đi, chỗ đậm chỗ nhạt. Đừng vội nghĩ mình mua nhầm đá. Phần lớn rắc rối kiểu này đến từ cách chăm, không phải chất đá. Bài này nói thẳng chuyện bảo dưỡng đá marble và travertine: làm gì mỗi ngày, tránh gì tuyệt đối, và lỡ tay rồi thì xử lý ra sao để đá giữ màu, giữ nét lâu dài.

Nhớ một điều trước đã: cả marble lẫn travertine đều là đá gốc canxi, nghĩa là chúng nhạy với axit. Chỉ cần nắm đúng đặc tính này, bạn đã tránh được phần lớn sự cố thường gặp.

Vì sao marble và travertine cần chăm khác đá khác

Marble là đá biến chất, vân mây mềm mại, nền thường trắng hoặc xám. Nó mềm hơn granite, và quan trọng nhất là nhạy axit. Nước chanh, giấm, rượu vang, nước ngọt có ga, thậm chí vài loại nước rửa tay, đọng lâu là có thể để lại vết mờ hoặc ố. Vết đó gọi là 'etching' (ăn mòn bề mặt). Nó khác vết bẩn thông thường, vì là phản ứng hoá học làm mờ lớp bóng chứ không phải cáu bẩn bám trên mặt.

Travertine là đá trầm tích, tông kem be ấm, và có một nét riêng: bề mặt có lỗ rỗ tự nhiên. Tuỳ cách hoàn thiện mà những lỗ này được trám kín hay để mộc. Vì xốp nên travertine dễ thấm nước, thấm dầu, lại nhạy axit y như marble. Đó là lý do travertine gần như luôn cần trám và chống thấm tử tế trước khi đưa vào sử dụng.

Nói gọn: granite hay quartzite thì bạn xuề xoà hơn được, vì chúng cứng và bền axit tốt hơn. Marble và travertine cần một chút ý thức trong sinh hoạt. Đổi lại, vẻ đẹp vân mây của chúng thì khó loại đá nào thay được.

Bảo dưỡng đá marble hằng ngày: ít mà đúng

Bảo dưỡng đá marble không hề phức tạp, chỉ cần đúng nguyên tắc. Lau hằng ngày bằng khăn microfiber mềm với nước ấm là đủ cho phần lớn trường hợp. Cần sạch hơn thì dùng dung dịch lau chuyên cho đá tự nhiên, có độ pH trung tính. Tránh xa chất tẩy đa năng, nước lau kính, hay bất cứ sản phẩm nào ghi 'tẩy mạnh', 'khử cặn', vì chúng thường chứa axit hoặc kiềm mạnh.

Vài thói quen nhỏ giúp đá bền lâu. Lau khô ngay khi có nước đổ, nhất là nước có màu hoặc có tính axit. Dùng lót ly, lót đĩa ở bàn ăn và bàn trang trí. Kê tấm thớt khi cắt thái nếu dùng marble ở khu bếp. Và đừng kéo lê nồi, chậu, đồ kim loại trực tiếp trên mặt đá, vì marble mềm nên dễ xước.

Quy tắc vàng cho đá canxi: lau ngay, đừng để đọng. Một vệt nước chanh xử lý trong một phút thì vô hại, để qua đêm thì thành vết phải đánh bóng lại.

Với marble ở khu vực ướt như lavabo hay bàn rửa, hãy chấp nhận rằng theo thời gian đá sẽ lên một lớp 'patina' nhẹ, hơi mờ và dịu đi. Nhiều người thậm chí thích vẻ này vì nó tự nhiên và có chiều sâu. Nếu bạn muốn mặt đá luôn bóng như mới, thì nên cân nhắc dùng marble ở những vị trí ít va chạm hơn, như ốp tường hay bàn trang trí.

Chống thấm cho travertine và xử lý lỗ rỗ

Travertine xốp, nên chống thấm (sealing) là bước không nên bỏ qua. Lớp chống thấm không biến đá thành chống nước tuyệt đối, nhưng nó mua cho bạn thời gian: nước hay dầu đọng trên mặt sẽ nằm lại đó chứ không thấm ngay xuống, đủ để bạn kịp lau. Tuỳ vị trí và mức độ sử dụng mà phải làm lại định kỳ. Khu vực dùng nhiều như sàn, mặt tiền sẽ cần tái chống thấm sớm hơn vị trí trang trí.

Có một mẹo kiểm tra rất đơn giản: nhỏ vài giọt nước lên mặt travertine. Nước đọng thành giọt tròn nghĩa là lớp chống thấm còn tốt. Nước loang ra và đá sẫm màu lại tại chỗ đó là đến lúc nên chống thấm lại. Với những lỗ rỗ để mộc, hãy lau nhẹ tay, đừng dùng bàn chải cứng chà mạnh, vì dễ làm bung phần trám hoặc làm rộng lỗ.

Travertine rất hợp cho ốp tường, sàn và mặt tiền, kể cả ngoài trời. Ở khu vực ngoài trời, ngoài chống thấm bạn nên dọn lá cây, đất bám đọng nước thường xuyên, để không sinh vệt ố và rêu mốc theo mùa mưa.

Lỡ tay rồi thì cứu thế nào

Vết ố do chất lỏng thấm vào (dầu ăn, cà phê, rượu vang) thường xử lý được bằng cách đắp một hỗn hợp hút ẩm chuyên dụng cho đá, gọi là 'poultice'. Nó hoạt động như miếng đắp, kéo chất bẩn từ trong lỗ đá ra ngoài. Cần kiên nhẫn vì có khi phải lặp lại vài lần.

Còn vết mờ do axit (etching) thì khác: đó không phải bẩn mà là bề mặt bị ăn mòn nhẹ, nên lau cỡ nào cũng không hết. Trường hợp này cần đánh bóng lại điểm bị mờ bằng bột hoặc dụng cụ chuyên dụng cho marble. Vết nhẹ có thể tự xử lý, vết sâu hoặc trên diện rộng thì nên gọi thợ để tránh làm loang. Nếu bạn không chắc đang gặp loại sự cố nào, cứ chụp ảnh và hỏi nơi cung cấp đá trước khi tự ý đổ hoá chất lên.

Bảo dưỡng đá marble và travertine: câu hỏi thường gặp

Dùng nước rửa chén lau marble được không?

Pha thật loãng thì thi thoảng dùng tạm được, nhưng đừng dùng thường xuyên. Nhiều loại nước rửa chén để lại màng và làm xỉn độ bóng theo thời gian. Tốt nhất vẫn là nước ấm, hoặc dung dịch pH trung tính dành riêng cho đá tự nhiên.

Bao lâu nên chống thấm lại một lần?

Không có con số cố định, vì còn tuỳ loại đá, kiểu hoàn thiện và mức độ sử dụng. Cứ dùng phép thử nhỏ giọt nước ở trên. Khi nước không còn đọng giọt mà bắt đầu thấm, đó là tín hiệu nên chống thấm lại.

Marble có dùng được cho mặt bếp không?

Dùng được, nhưng bạn cần chấp nhận đá sẽ lên patina và phải chăm kỹ hơn: lau ngay khi đổ, tránh để đồ chua đọng lâu, dùng thớt khi cắt. Nếu muốn mặt bếp gần như không phải lo nghĩ, granite hoặc quartzite sẽ nhàn hơn nhiều vì cứng hơn và chịu axit tốt hơn.

Chăm marble và travertine thực ra chỉ là vài thói quen nhỏ làm đều: lau ngay, dùng đồ pH trung tính, chống thấm đúng lúc, và đừng hốt hoảng khi đá lên patina vì đó là nét riêng của đá thật. Nếu bạn đang chọn đá cho công trình và muốn xem chúng sống thực tế thế nào, hãy ghé xem các bộ sưu tập bề mặt, đặt mẫu đá về sờ tận tay, hoặc liên hệ Rochelle để được tư vấn loại đá hợp với cách sống của bạn.