Đá thành phẩm được đóng kiện và vận chuyển thế nào cho khỏi vỡ?

Tấm đá tốn nhiều giờ gia công có thể hỏng trong vài phút nếu bốc xếp sai tư thế. Người ngoài nghề hay nghĩ đá nặng thì khỏe, nhấc kiểu gì cũng được. Đứng ở bãi xuất hàng nhìn hai người thợ dựng một tấm đá khổ lớn lên giá, bạn sẽ thấy họ làm chậm, đều tay, và tuyệt đối không để tấm nằm ngang lúc nhấc — vì họ biết tư thế nào làm đá gãy.

Bài này nói thẳng vì sao đá dễ vỡ khi vận chuyển và cách đóng kiện, bốc xếp cho khỏi vỡ. Cho thợ làm cho đúng, và cho kiến trúc sư, chủ nhà biết yêu cầu gì khi nhận hàng để không ký nhận một tấm đã rạn ngầm.

Vì sao đá dễ vỡ: cứng nhưng giòn

Đá cứng và đặc, nên người ta tưởng nó bền. Nhưng đá giòn, và đặc biệt chịu uốn kém. Một tấm lớn mà mỏng — ví dụ tấm dày 1,5cm hay 2cm khổ lớn — nếu đặt nằm ngang rồi nhấc hai đầu, chính trọng lượng của nó kéo nó võng xuống giữa rồi gãy đôi. Nó không cần ai đập; nó tự gãy vì sai tư thế.

Đây là lý do kỹ thuật của toàn bộ cách đóng kiện. Đặt đứng thì trọng lượng truyền dọc theo thân tấm, đá chịu nén rất tốt. Đặt nằm thì biến thành lực uốn, đá chịu kém. Hiểu một câu này là hiểu vì sao cái giá chữ A tồn tại.

Giá chữ A: đứng, không nằm

Giá chữ A (A-frame) là khung thép hoặc gỗ hình chữ A, hai mặt nghiêng tựa vào nhau như mái nhà. Tấm đá dựng tựa lên mặt nghiêng đó, gần như đứng, chỉ hơi ngả vào trong. Tư thế này giữ tấm trong trạng thái nó chịu lực tốt nhất, đồng thời dễ chằng buộc cố định. Tấm lớn đi đường dài hầu hết đi trên giá chữ A.

Lót đệm và chặn để khỏi cọ, khỏi xê

Đứng đúng tư thế vẫn chưa đủ; còn phải chống rung, chống cọ, chống xê dịch trong lúc xe chạy.

• Đệm mềm giữa các tấm: xốp, cao su hoặc nẹp gỗ kê để hai tấm không cọ mặt vào nhau làm xước bóng.
• Bọc góc và cạnh: góc nhọn là chỗ dễ mẻ nhất, phải bọc đệm hoặc nẹp cứng bảo vệ.
• Kê chân tấm trên đệm: không để cạnh dưới tì thẳng vào sàn cứng, dễ sứt khi rung.
• Chằng dây qua thân tấm vào giá: cố định để tấm không nghiêng đổ hay trượt khi phanh, vào cua.
• Phủ che mưa nắng nếu đi xa: nước mưa lẫn bụi bẩn đọng lâu có thể để vệt trên đá.

Bốc xếp: cẩu giác hút, không nhấc hai đầu nằm ngang

Khi nâng tấm lớn, dùng cẩu giác hút chân không (vacuum lifter) bám vào mặt đá và nâng giữ tấm ở tư thế đứng. Tuyệt đối tránh nhấc tấm lớn ở tư thế nằm ngang bằng tay hai đầu — đó chính là tư thế làm gãy. Nhấc, xoay, đặt đều phải giữ tấm gần như đứng suốt quá trình. Khâu này cần ít nhất hai người phối hợp đều tay cho tấm lớn.

Kiện gỗ cho tấm nhỏ và đá lát

Đá lát viên nhỏ, đá ốp khổ nhỏ thì đóng kiện gỗ (crate): xếp đứng cạnh nhau trong khung gỗ chắc, chèn đệm kín để không xê, không cọ. Với tấm dày khổ vừa cũng có thể vào kiện gỗ đứng. Nguyên tắc vẫn là đứng và chặt, không cho di chuyển bên trong kiện.

Nhận hàng: kiểm trước khi ký

Với kiến trúc sư và chủ nhà, lúc nhận hàng là cơ hội cuối để bắt lỗi vận chuyển. Trước khi ký nhận, nên làm vài việc.

1. Soi cạnh và góc tìm sứt mẻ, dùng tay rà nhẹ dọc cạnh.
2. Rọi đèn chếch trên mặt soi vết xước bóng do cọ trong lúc chở.
3. Gõ nhẹ nghe tiếng: tấm nguyên kêu trong, tấm rạn ngầm kêu đục — nghi ngờ thì soi kỹ chỗ đó.
4. Đối chiếu với bộ ảnh nghiệm thu chụp lúc rời xưởng, nếu có, để phân định lỗi xưởng hay lỗi đường đi.

Mẹo nghề từ phía xưởng: chụp ảnh từng tấm lúc đóng kiện, có thước trong khung hình. Bộ ảnh này là bằng chứng tình trạng tấm lúc rời xưởng, giúp hai bên khỏi đổ lỗi cho nhau khi có sự cố.

Rochelle là đơn vị phân phối và gia công đá tự nhiên cao cấp; đá thành phẩm được đóng kiện và vận chuyển theo nguyên tắc đứng, chèn chặt như trên. Muốn hiểu sâu hơn về nghiệm thu và đóng kiện, xem thêm bài về kiểm soát chất lượng, đóng kiện và vận chuyển đá.

Xem thêm các bài trong cẩm nang gia công đá để nắm khâu cuối của chuỗi gia công.