Lavabo, bồn tắm đá nguyên khối được gia công thế nào?

Một khối đá đặc nằm giữa xưởng, vuông vức như cục đường lớn, nặng tới mức xe nâng phải gồng. Người thợ đi vòng quanh, gõ búa cao su lên các mặt, ghé tai nghe. Đặc thì tiếng đanh gọn; có khe nứt ngầm (fissure) bên trong thì tiếng đục, rè như gõ vào thứ rỗng. Anh sắp lấy đi một nửa khối để chừa lại cái lòng chậu, nên phần còn lại phải lành từ trong ruột.

Đây là dòng gia công khác hẳn phần còn lại của xưởng. Cắt tấm, chạy phào, khoét lỗ là làm trên tấm phẳng mỏng. Còn ở đây ta làm với vật thể khối đặc (monolithic): đục, tiện, khoét ruột từ một tảng liền, không ghép. Đẽo xong một lavabo nguyên khối, đống đá vụn dưới chân nhiều khi nặng hơn cả sản phẩm. Đó là cái giá của chữ 'nguyên khối'.

Nguyên khối khác gì ghép tấm

• Nguyên khối: vân chạy liền qua thành chậu, qua đáy, qua gờ, không mạch ghép; không có chỗ cho nước len vào giữa hai tấm; nhưng tốn đá (hao hụt rất lớn) và nặng.
• Ghép tấm: cắt nhiều tấm mỏng rồi dán thành hộp, thành chậu; nhẹ hơn, rẻ hơn, làm nhanh hơn; nhưng có mạch dán, và mạch ở chỗ ngâm nước là điểm yếu dễ thấm, dễ ố.
• Bán-nguyên-khối: thân cột rỗng ghép mảng cong CNC quanh một lõi, nhìn như cột liền nhưng thực ra là vỏ; dung hòa khi khối đặc quá nặng hoặc quá đắt.

Trước khi cầm máy: đọc khối, tính tải và đường đi

Khâu dễ xem nhẹ nhất mà đắt giá nhất. Đục một lavabo từ khối có khe nứt ngầm thì nửa chừng nó tách đôi, mất luôn cả khối và công. Cho nên trước khi máy chạm đá, thợ đọc khối như đọc một cuốn sách:

1. Nhìn vân, gõ búa cao su nghe tiếng (chỗ đục, rè là nghi có khe ngầm), tưới nước xem chỗ nào giữ nước lâu, chậm khô (dấu hiệu khe nứt).
2. Đọc thớ (grain / rift) là hướng dễ tách; đặt sao cho thành mỏng nhất không trùng hướng dễ tách để đá không tự nứt.
3. Tính trọng lượng và đường vận chuyển: bồn tắm nguyên khối nặng cả tấn thì câu hỏi không còn là 'làm được không' mà là 'sàn chịu nổi không, đường vào nhà có lọt không'.
4. Canh vân: vân chạy dọc thân cột thì thanh thoát, vân ngang thì như bị cắt khúc; tận dụng lợi thế vân liền của hàng nguyên khối.

Đục lòng, hoàn thiện và chống thấm

1. Mũi phay CNC ăn sâu hàng chục centimet để khoét ruột, màn nước phun liên tục cho mát và cuốn bột.
2. Chạy thô lấy phần lớn vật liệu, rồi chạy tinh cho gần đúng hình.
3. Thợ hoàn thiện tay phần lòng, gờ, miệng chậu, chỗ máy không tới.
4. Mài lòng mịn dần từ hạt thô đến mịn cho đều bóng, dễ vệ sinh.
5. Chống thấm (seal) kỹ lòng chậu vì đây là chỗ ngâm nước, nhất là đá gốc canxi như marble, onyx.

Lỗi hay gặp

• Chọn khối có fissure ngầm, đục nửa chừng tách đôi.
• Đặt thành mỏng trùng hướng thớ, nứt theo thớ.
• Không tính tải và đường đi, làm xong không vận chuyển hay lắp được.
• Bỏ qua chống thấm lòng chậu, đá ố và thấm theo thời gian.

Nghiệm thu

• Vân chạy liền qua thành, đáy, gờ, không có mạch ghép.
• Lòng chậu mài đều bóng, không gợn, thoát nước tốt (không đọng vũng).
• Gõ quanh thành nghe tiếng đặc đều, không vùng rè (báo khe ngầm).
• Mặt và lòng đã được chống thấm: nhỏ giọt nước thấy nước đọng thành giọt, không loang thấm.

Chi tiết đọc khối, đục lòng và hoàn thiện xem bài lavabo, bồn, cột đá nguyên khối; phần chống thấm lòng chậu xem bài chống thấm phủ bảo vệ tại xưởng; phần hoàn thiện tay và tạo hình xem bài khắc, chạm và phù điêu đá.