Cắt loại đá nào thì dùng lưỡi/đĩa kim cương nào?

Đứng ở khu cắt một lúc là thấy người thợ không dùng một lưỡi cho mọi tấm. Cắt granite anh lắp một lưỡi, sang marble anh đổi lưỡi khác, đụng tới tấm sintered (đá nung kết) lại thay thêm lưỡi nữa. Cái viền hạt sẫm chạy quanh vành lưỡi mới là nhân vật chính, và nó phải khớp với loại đá đang nằm trên bàn.

Lưỡi cắt đá không sắc như dao. Nó là đĩa thép, phần cắt là những răng (segment) chứa hàng nghìn hạt kim cương trộn trong một khối kim loại nung kết gọi là chất kết dính (bond). Kim cương không chém đá, nó cào: mỗi hạt nhô ra một chút, đĩa quay thì hàng nghìn hạt cào lên mặt đá, mỗi hạt bóc đi một mẩu rất nhỏ. Hiểu "cắt là cào" mới hiểu vì sao chọn bond theo đá lại quan trọng đến thế.

Quy tắc cốt lõi: bond mềm cho đá cứng, bond cứng cho đá mềm

Đá cứng làm hạt kim cương cùn nhanh. Hạt cùn thì trượt trên mặt đá thay vì cào, lưỡi lụt, cắt chậm, sinh nhiệt, đá cháy sạm. Lúc này cần hạt cùn rụng đi để hạt mới sắc trồi lên, nên bond phải đủ mềm để mòn theo và tự nhả hạt. Ngược lại đá mềm không làm hạt cùn nhanh, nếu dùng bond mềm thì bond mòn quá nhanh, rụng cả hạt còn sắc, lưỡi hết tuổi thọ oan. Vậy đá mềm phải dùng bond cứng để giữ hạt thật chặt.

Chọn lưỡi theo từng nhóm đá

• Granite, quartzite (đá cứng): bond mềm để lưỡi tự mài sắc; chấp nhận lưỡi mòn nhanh hơn nhưng cắt ngọt, ít cháy đá.
• Marble, đá vôi, travertine (đá mềm gốc canxi): bond cứng để vắt kiệt từng hạt; lưỡi bền hơn, mép vẫn mịn.
• Đá nung kết (sintered) và sứ khổ lớn: rất cứng và giòn, cần lưỡi vành liền (continuous rim) hoặc lưỡi chuyên sứ để mép không sứt; đẩy chậm, không ép.
• Thạch anh nhân tạo (quartz có nhựa resin): kỵ nhiệt, ưu tiên lưỡi cắt mát, đẩy đều tay tránh tích nhiệt làm cháy ố.

Răng có khe và vành liền khác nhau ở đâu

• Lưỡi có khe (segmented): khe giữa các răng thoát bột, tản nhiệt tốt, cắt nhanh; nhưng mép dễ sứt hơn, hợp đá cứng cắt phá.
• Lưỡi vành liền (continuous rim): không khe, mép ra mịn và ít sứt, hợp đá giòn và đá cần cạnh sạch; cắt chậm hơn, càng phải đủ nước.
• Lưỡi rãnh nông (turbo): dung hòa giữa hai loại trên.

Vì sao đá nào cũng phải cắt ướt

Nước làm ba việc cùng lúc: hạ nhiệt cho lưỡi và đá khỏi cháy, cuốn bột đá ra khỏi đường cắt cho lưỡi khỏi kẹt, và đè bụi xuống. Riêng chuyện đè bụi không chỉ để sạch xưởng: bụi đá chứa silic (silica) hít vào phổi gây bệnh bụi phổi silic, nên cắt ướt còn là chuyện an toàn bắt buộc, nhất là với granite, sintered và quartz nhân tạo vốn nhiều silic.

Dấu hiệu lưỡi sai hoặc đã mòn

• Cắt chậm dần, phải ép tay: lưỡi lụt hoặc chọn bond quá cứng cho đá cứng.
• Mép cắt sứt mẻ liên tục: bond sai, lưỡi mòn, hoặc đá giòn mà dùng lưỡi có khe.
• Đá cháy sạm, có mùi khét: thiếu nước hoặc lưỡi lụt sinh nhiệt.
• Lưỡi mòn vẹt rất nhanh trên đá mềm: dùng bond quá mềm.

Muốn hiểu sâu cấu tạo bond và cách đọc một nhát cắt tốt thì đọc bài về lưỡi, đĩa cắt và dụng cụ kim cương; còn vì sao cắt ướt là bắt buộc cho sức khỏe thì xem bài an toàn xưởng đá và bụi silica.