Dự án lớn làm sao đảm bảo các tấm đá gia công đồng đều?

Một mặt bếp lệch màu chút ít thì ít ai để ý. Nhưng một sảnh khách sạn lát hàng trăm mét đá, hay một mặt tiền ốp suốt mấy tầng, mà tấm này ngả vàng tấm kia ngả xám, độ bóng chỗ đậm chỗ nhạt — thì nhìn từ xa đã thấy loang lổ. Dự án càng lớn, sai lệch nhỏ giữa các tấm càng cộng dồn thành lỗi thấy rõ.

Đá tự nhiên vốn không đồng nhất: cùng một mỏ, thậm chí cùng một khối, vẫn có chỗ vân chạy khác, màu đậm nhạt khác. Nên đồng đều ở dự án lớn không tự nhiên mà có — nó là kết quả của kỷ luật quản lý từ khâu chọn đá tới khâu giao. Bài này nói thẳng cách giữ đồng đều, cho thợ làm đúng và cho kiến trúc sư, chủ nhà biết yêu cầu gì để nghiệm thu.

Gốc rễ: chọn cùng lô, cùng khối

Việc quan trọng nhất làm ngay từ đầu: lấy đủ đá cho cả dự án từ cùng một lô, tốt nhất là từ những khối liền nhau trong cùng mỏ. Vì màu và vân thay đổi theo lô, theo vị trí trong mỏ. Mua thiếu rồi mua bổ sung đợt sau gần như chắc chắn lệch màu so với đợt đầu. Đây là lý do phải tính đủ ngay, kể cả phần hao hụt, chứ không mua dần.

Sắp tấm trên phôi và đánh số (nesting)

Trước khi cắt, xưởng lên bản vẽ sắp tấm trên phôi (nesting): bố trí từng tấm sẽ cắt ra từ chỗ nào trên khối đá, sao cho vân chạy hợp lý và màu chuyển đều giữa các tấm kề nhau. Mỗi tấm được đánh số gắn với vị trí của nó trên bản vẽ lắp đặt. Nhờ vậy tấm nào lắp ở đâu là định sẵn, vân chạy liên tục theo ý đồ, không phải tới công trình mới loay hoay ghép.

Với đá cần liền vân (bookmatch/vein-match), khâu này càng quan trọng: phải canh để vân chạy liên tục qua mạch ghép như mở một cuốn sách. Sai số hiệu hoặc lắp lộn chiều là hỏng cả mảng.

Định cỡ cho cùng độ dày (calibrate)

Đá xẻ ra không đều dày tuyệt đối. Khi nhiều tấm ghép cạnh nhau, chênh độ dày làm tấm này nhô tấm kia thụt, sờ thấy gờ, nhìn thấy bóng đổ. Máy định cỡ (calibrate) mài đáy tấm cho đồng một độ dày — thường về chuẩn 1,5cm, 2cm hay 3cm. Cả dự án cùng một độ dày thì mới ghép bằng mặt được.

Mài cùng một bậc finish

Đồng đều độ bóng cũng quan trọng như đồng đều màu. Cả dự án phải mài tới cùng một bậc finish — cùng là bóng gương (polished), hoặc cùng là mờ lì (honed), không lẫn. Chạy cùng dây chuyền hạt mài, cùng bậc dừng, để tấm nào cũng phản chiếu ánh sáng như nhau. Một tấm dừng sớm hơn nửa bậc là khi lắp cạnh nhau sẽ thấy nó mờ hơn hàng xóm.

Kiểm soát chất lượng từng tấm trước khi giao

Khâu giữ đồng đều cuối cùng là QC có kỷ luật, kiểm từng tấm đối chiếu bản vẽ thi công, không kiểm theo trí nhớ.

• Kích thước và dung sai: đo dài, rộng, đo cả đường chéo để biết tấm có vuông không.
• Độ dày: kiểm cho khớp chuẩn calibrate của cả lô.
• Màu và vân: xếp các tấm kề nhau như khi lắp, soi xem chuyển màu có đều, vân có chạy đúng số hiệu.
• Độ bóng: rọi đèn chếch, đối chiếu giữa các tấm, không tấm nào lệch bậc finish.
• Lỗ khoét và mép: đúng tọa độ, đúng kiểu mép cho cả bộ.
• Sứt mẻ, nứt chân chim, lỗ rỗ chưa trám: loại hoặc sửa trước khi đóng kiện.

Mẹo nghề: ở dự án lớn nên ghép thử (dry-lay) một mảng trên sàn xưởng trước khi giao — xếp các tấm cạnh nhau đúng như khi lắp để soi tổng thể màu, vân, độ bóng. Bắt được tấm lạc tông tại đây rẻ hơn nhiều so với phát hiện khi đã lắp lên tường cao.

Đặt dư phòng thay thế (attic stock)

Dự án lớn nên giữ lại một ít tấm dự phòng từ chính lô đó (attic stock). Sau này nếu một tấm vỡ hay cần thay, có sẵn đá cùng lô để đồng màu — chứ tìm mua lại sau nhiều năm gần như chắc chắn lệch. Đây là cách rẻ để bảo hiểm cho sự đồng đều về lâu dài.

Rochelle là đơn vị phân phối và gia công đá tự nhiên cao cấp; với dự án lớn, việc quản lý lô, đánh số và QC từng tấm được làm theo nguyên tắc trên. Muốn hiểu sâu hơn, xem thêm bài về hao hụt khi gia công đá và bài về định cỡ calibrate đá.

Xem thêm các bài trong cẩm nang gia công đá để nắm chuỗi kiểm soát chất lượng cho dự án lớn.