Bỏ qua, tới nội dung chính

Đá granite có phóng xạ không: radon đến từ đâu, và con số nào đáng để tâm

Bởi Rochelle Stone

Cứ vài năm, tin mặt bếp granite phát phóng xạ gây ung thư lại lan một vòng. Tin đó có một nửa đúng: granite có thể chứa nguyên tố phóng xạ tự nhiên. Nửa còn lại, phần về mức nguy hiểm, thì hai cơ quan có trách nhiệm nhất về chuyện này đã trả lời khá rõ. Bài này gom lại những gì Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thực sự viết, kèm các con số, để bạn tự cân.

Granite có chứa chất phóng xạ không

Có thể có. EPA viết rằng granite có thể chứa các mạch nguyên tố phóng xạ tự nhiên, gồm urani, thori và các sản phẩm phân rã của chúng. Lượng này ở mức vết và thay đổi từ tấm này sang tấm khác, thậm chí trong cùng một tấm.

Urani, thori và radi phân rã có thể sinh ra radon, một khí phóng xạ không màu, không mùi, có thể gây ung thư phổi. Granite cũng có thể phát một lượng nhỏ bức xạ beta và gamma, và lượng này giảm nhanh khi ra xa nguồn.

Radon thoát ra từ granite có thể kéo dài suốt thời gian sử dụng, nhưng thông gió thường làm nó loãng đi.

EPA đánh giá mức rủi ro thế nào

Hai câu đáng nhớ nhất của EPA. Thứ nhất, khả năng mặt bếp granite làm liều phóng xạ hằng năm của một người tăng vượt mức nền tự nhiên là cực kỳ thấp. Thứ hai, radon từ đất bên dưới ngôi nhà là vấn đề phổ biến hơn và là rủi ro sức khoẻ lớn hơn nhiều so với radon từ vật liệu xây dựng bằng granite.

EPA không nói granite sạch phóng xạ. Cơ quan này nói mức đóng góp của nó nhỏ so với nền, và chỉ ra nguồn đáng lo hơn.

Radon trong nhà thật sự đến từ đâu

Theo WHO, radon sinh ra từ sự phân rã tự nhiên của urani, thứ có trong mọi loại đá và đất. Khí này thoát từ lòng đất vào không khí. Ngoài trời nó loãng rất nhanh, trung bình chỉ 5 đến 15 Bq/m³. Trong nhà kín nó có thể tích lại.

Radon vào nhà qua khe nứt trên sàn, chỗ tiếp giáp sàn với tường, khe hở quanh đường ống và dây cáp, lỗ rỗng trong tường gạch rỗng, hố thu và ống thoát nước. Nồng độ thường cao nhất ở tầng hầm và các phòng tiếp xúc trực tiếp với đất.

WHO liệt kê bốn yếu tố quyết định nồng độ radon trong một ngôi nhà: địa chất tại chỗ, các đường để radon từ đất đi vào, lượng radon thoát ra từ vật liệu xây dựng, và mức trao đổi không khí với bên ngoài. Vật liệu xây dựng có tên trong danh sách, nhưng là một trong bốn.

Những con số để so

Radon được đo bằng becquerel trên mét khối không khí. Mỹ dùng thêm đơn vị picocurie trên lít; 4 pCi/L tương đương 150 Bq/m³.

  • WHO: mức tham chiếu trung bình năm cho nhà ở là 100 Bq/m³. Nơi chưa đạt được thì không nên vượt 300 Bq/m³.
  • EPA: nên xử lý ngôi nhà khi radon đạt 150 Bq/m³ trở lên, và cân nhắc xử lý ở mức 75 đến 150 Bq/m³.
  • Trung bình trong nhà ở Mỹ khoảng 50 Bq/m³, ngoài trời khoảng 15 Bq/m³.
  • Nguy cơ ung thư phổi tăng khoảng 16% cho mỗi 100 Bq/m³ tăng thêm của nồng độ trung bình dài hạn, theo WHO.
  • Người hút thuốc được ước tính chịu rủi ro từ radon cao gấp 25 lần người không hút.

EPA nói thẳng rằng chưa biết mức phơi nhiễm radon nào là an toàn. Con số 150 Bq/m³ là ngưỡng để hành động, không phải ranh giới giữa an toàn và nguy hiểm.

Muốn yên tâm thì đo gì

Đo không khí trong nhà. EPA khuyên mọi ngôi nhà nên được đo radon, dù có mặt bếp granite hay không, vì kết quả đó đã gồm mọi nguồn cộng lại.

WHO cho biết nồng độ radon thay đổi theo từng giờ, từng ngày và giữa hai nhà sát nhau, nên trung bình năm nên được ước tính từ phép đo kéo dài ít nhất 3 tháng. Đầu đo thụ động cỡ nhỏ là cách đo rẻ và đơn giản cho nhà ở.

Đo riêng một tấm đá thì khó hơn nhiều. Theo EPA, việc đó cần thiết bị chuyên dụng, hiệu chuẩn đúng và người được đào tạo để diễn giải kết quả. Một máy đo cầm tay kêu tích tắc trên mặt đá không cho biết nồng độ radon trong phòng.

Nếu kết quả đo cao

EPA viết rằng khi đo thấy radon cao, cách hiệu quả nhất có thể là lắp thiết bị loại radon khỏi không khí, thay vì tháo mặt bếp granite. Lý do nằm ở mục trên: nguồn chính thường là đất dưới nền nhà.

  • Tăng thông gió dưới sàn.
  • Lắp hệ thống hố thu radon ở tầng hầm hoặc dưới sàn đặc.
  • Chặn radon đi từ tầng hầm lên các phòng ở.
  • Bịt kín sàn và tường.
  • Cải thiện thông gió của ngôi nhà.

Theo WHO, hệ thống giảm radon thụ động có thể giảm hơn 50% nồng độ trong nhà, và thêm quạt thông gió thì giảm được nữa.

Nếu bạn lo về radon, việc đáng làm là đo không khí trong nhà chứ không phải bỏ tấm đá. Kết quả đo trả lời đúng câu bạn đang hỏi, và nếu nó cao thì cách xử lý nằm ở nền nhà và thông gió.

Sản phẩm

Đá Granite tại Rochelle

Xem chuyên trang

Tư vấn riêng theo dự án

Tư vấn theo đúng công trình của bạn

Bài viết nói được cái chung, còn tải tường, độ ẩm, ánh sáng và ngân sách thì mỗi công trình một khác. Bạn để lại số điện thoại, đội kỹ thuật Rochelle tư vấn loại đá, cách làm và báo giá theo công trình, gửi kèm mẫu đá thật nếu bạn cần.

Hoặc gọi 086 719 19 00 · nhắn Zalo · T2–T7, 8h–17h30