Bỏ qua, tới nội dung chính

Đá ốp lát gõ kêu bộp: khi nào chỉ là tiếng, khi nào là tấm đá sắp bong

Bởi Rochelle Stone

Gõ lên sàn đá nghe tiếng bộp bộp, phản xạ của hầu hết chủ nhà là nghĩ thợ làm ẩu và đòi đục lên làm lại. Chưa chắc. Hiệp hội nhà thầu ốp lát Mỹ viết thẳng rằng riêng tiếng rỗng không nói lên thi công có lỗi. Nhưng cũng chính tiếng đó, nếu đi kèm vài dấu hiệu khác, là lời báo trước của một tấm đá sắp bong. Bài này chỉ cách phân biệt hai trường hợp, giải thích vì sao kiểu dán năm cục keo là gốc của phần lớn ca bộp thật, và vì sao đục lên kiểm tra quá sớm có thể tự gây ra đúng thứ bạn đang sợ.

Phân biệt cho đúng trước khi xử lý

Đừng nghe một tiếng gõ rồi kết luận. Hãy gõ hết cả mảng, nhìn mạch, rồi xếp nhà mình vào một trong năm trường hợp dưới đây:

  • Kêu rỗng đều cả mảng, mạch còn nguyên, không tấm nào lung lay: nhiều khả năng đó là tiếng của kết cấu bên dưới chứ không phải của lớp keo. Hiệp hội nhà thầu ốp lát Mỹ nêu lý do phổ biến nhất khiến một mảng ốp lát tốt vẫn kêu rỗng là có lớp màng nằm dưới đá, như màng chống thấm hay màng tách lớp. Nền kém đặc, sàn có khoang rỗng, tường khung xương cũng cho tiếng tương tự.
  • Kêu rỗng từng đốm trong một tấm, chỗ đặc chỗ rỗng: lớp keo không phủ kín lưng đá. Tài liệu kỹ thuật của hãng keo ARDEX ghi nhận tấm kêu bộp mà vẫn bám chắc là chuyện rất thường gặp. Nó chưa hẳn là lỗi, nhưng chỗ rỗng dễ vỡ khi bị va đập và làm lớp keo mau hỏng hơn.
  • Hơn một phần năm diện tích tấm kêu rỗng: đây là ngưỡng có ghi trong tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn ốp lát Úc AS 3958.1, do ARDEX dẫn lại, viết rằng vùng rỗng nhỏ chưa phải dấu hiệu sắp hỏng, nhưng khi hơn 20% tấm kêu rỗng thì phải coi là đáng ngờ về lâu dài. Ngưỡng này siết hay nới còn tuỳ tấm nằm ở sàn hay tường và mức đi lại.
  • Tiếng rỗng đi kèm mạch nứt, mạch bong từng đoạn, tấm lung lay, hoặc đá tự nứt không rõ lý do: đây mới là nhóm dấu hiệu mà hiệp hội nhà thầu ốp lát bảo phải đi tìm. Tới đây thì không còn là chuyện tiếng nữa, mà là sự cố.
  • Vệt trắng chảy ra từ mạch, hoặc mảng sẫm màu hiện dưới mặt đá sáng: nước đang đọng trong khoang rỗng dưới tấm. ARDEX mô tả đúng cơ chế này: khoang rỗng thành đường cho nước đi, kéo theo hoa muối và làm lớp keo ngậm nước.

Nguyên nhân gốc

  • Dán điểm, dân thợ hay gọi là dán năm cục: đặt các cục keo cỡ quả bóng golf lên lưng tấm, bốn góc và một ở giữa, rồi ấn lên tường. Cách này nhanh và dễ cân mặt phẳng, nên rất được ưa. ARDEX ghi lại kinh nghiệm thực địa của họ: các cục keo hiếm khi cộng lại được quá 40 đến 50% diện tích tiếp xúc thật. Tiêu chuẩn AS 3958.1 thì nói gọn rằng dán bốn năm cục keo không được khuyến nghị và phải tránh trong mọi trường hợp.
  • Có trải keo bằng bay răng cưa nhưng không ép tấm: phủ keo chưa phải là tiếp xúc. Muốn các gân keo sập xuống và nối liền nhau, phải ấn tấm xuống rồi trượt vuông góc với đường răng cưa. ARDEX đưa ví dụ một tấm nhìn lưng tưởng phủ được 93%, nhưng phần keo thật sự nối tấm với nền chỉ khoảng 65%, vì keo mới bám thành một lớp mỏng trên lưng tấm chứ chưa chạm tới nền.
  • Cầm bay quá nghiêng: góc bay khuyến nghị là 60 độ so với mặt nền. Bay răng 10 mm trải đúng góc, ép đúng lực cho lớp keo dày 4 đến 4,5 mm. Thực tế ARDEX đo được thường chỉ còn 2,5 đến 3 mm, vì ngả bay thấp thì nhẹ tay hơn và đỡ tốn keo hơn. Lớp keo quá mỏng thì không đủ để lấp kín lưng tấm.
  • Keo đã se mặt: trải keo ra một khoảng rộng rồi mới lần lượt đặt đá, tới những tấm sau thì mặt keo đã đóng màng. Tấm vẫn nằm đó, nhưng không bám.
  • Nền yếu hơn keo: ARDEX lưu ý khi lớp keo khoẻ hơn lớp nền bên dưới thì chỗ đứt sẽ là nền. Tấm xi măng sợi, tấm thạch cao và lớp trát đều có thể yếu hơn keo. Lúc đó tấm đá bong ra mang theo cả mảng nền bám sau lưng.
  • Nền chuyển động mà lớp keo không phủ đủ: thiếu độ phủ thì tấm đá không chịu nổi biến dạng do sàn võng, do tải đi lại, và do giãn nở nhiệt ẩm, nặng nhất là ở ngoài trời.

Loại đá nào hay dính nhất

  • Tấm khổ lớn và nặng ốp trên tường: tấm càng lớn càng khó ép cho kín lưng, và nếu bong thì hậu quả cũng nặng nhất.
  • Đá sáng màu và đá cho ánh sáng đi qua như đá hoa trắng, onyx: nước đọng trong khoang rỗng hiện lên thành mảng sẫm, có khi in rõ cả vệt răng cưa của lớp keo. ARDEX ghi nhận kiểu vệt này có thể thành vĩnh viễn.
  • Sàn ngoài trời, ban công, khu ướt và hồ bơi: đây là các vị trí tiêu chuẩn đòi độ phủ cao nhất, vì vừa chịu nước vừa chịu nhiệt. Riêng chỗ ngâm nước, ARDEX muốn phủ kín hoàn toàn, không còn khoang rỗng.

Bạn tự xử lý được tới đâu

  • Gõ và lập bản đồ: dùng cán tua vít nhựa hoặc một đồng xu gõ lần lượt từng tấm, dán băng giấy đánh dấu vùng kêu rỗng. Ước lượng xem vùng rỗng chiếm bao nhiêu phần mỗi tấm, và các tấm rỗng nằm rải rác hay dồn một chỗ.
  • Nhìn mạch thật kỹ: mạch nứt dọc, mạch bong từng đoạn, mạch hở ra so với lúc mới làm là dấu hiệu tấm đang dịch chuyển.
  • Thử độ vững: ấn mạnh tay lên góc tấm, hoặc đứng lên rồi dồn trọng lượng qua lại. Tấm nhún hoặc kêu lạch cạch là tấm đã rời nền.
  • Chụp ảnh, ghi ngày, vài tháng sau gõ lại: nếu vùng rỗng không lan và mạch vẫn nguyên, hiệp hội nhà thầu ốp lát gợi ý đúng cách này, tức chờ và theo dõi khi chưa có hư hại thật.
  • Đừng tự đục lên xem. Hiệp hội nhà thầu ốp lát cảnh báo kiểm tra phá huỷ quá sớm có thể gây bong thêm ở các tấm đang lành, và làm rối chuyện ai chịu trách nhiệm sửa về sau.
  • Riêng đá ốp tường ở trên cao: nếu có tấm lung lay thì không tự xử lý. Rào khoảng bên dưới lại và gọi thợ ngay.

Khi nào phải gọi thợ

  • Tấm đã rời nền: tháo tấm đó ra, cạo sạch keo cũ trên cả lưng đá lẫn mặt nền, rồi dán lại cho kín lưng. Đây là cách sửa duy nhất đưa tấm đá về đúng trạng thái lẽ ra phải có.
  • Bơm keo vào khoang rỗng qua lỗ khoan ở mạch: nhiều đội thợ chào cách này vì không phải tháo đá. Trong các tài liệu của hiệp hội và hãng keo dùng cho bài này, không có tài liệu nào bảo chứng cho nó. Nếu chọn, hãy coi đó là giải pháp tình thế và hỏi rõ thợ bảo hành ra sao.
  • Tường ốp tấm lớn dán điểm bằng keo xi măng và đã có tấm lỏng: cần người làm nghề đánh giá cả mảng tường chứ không chỉ tấm đang lỏng, vì những tấm còn lại được dán cùng một cách.

Khi nào thì không cứu được

  • Cả mảng được dán điểm bằng keo xi măng: không có cách nào vá từng tấm cho thành phủ kín. Chỉ có hai đường, hoặc sửa tấm nào lỏng tấm đó và chấp nhận phần còn lại yếu trước va đập, hoặc tháo ra làm lại.
  • Đá sáng màu đã in vệt sẫm theo hình lớp keo: ARDEX ghi nhận nước đọng trong khoang rỗng có thể để lại vệt hình răng cưa vĩnh viễn trên mặt đá.
  • Tấm đá đã nứt vì rỗng dưới chân: phải thay tấm. Và tấm thay vào rất khó trùng màu, trùng vân với lô đá cũ.
  • Lớp nền đã bở, đã bong khỏi kết cấu: dán lại đá lên nền đó là lặp lại sự cố. Phải xử lý nền trước.

Phòng từ lúc thi công

  • Ghi độ phủ keo vào hợp đồng hoặc biện pháp thi công. Có thể lấy mức của tiêu chuẩn AS 3958.1 làm sàn tối thiểu: 80% cho sàn nhà ở, 90% cho khu ướt, hồ bơi, tường và sàn ngoài trời, sàn công trình thương mại. ARDEX khuyến nghị chung không dưới 85%.
  • Không dán điểm bằng keo xi măng. Dán điểm chỉ là phương pháp hợp lệ khi dùng keo epoxy kết cấu, trên tường trong nhà. Sổ tay ốp lát Bắc Mỹ, theo dẫn lại của Quỹ đào tạo thợ ốp lát Mỹ, chỉ cho phép dán điểm bằng một loại vữa epoxy riêng trên tường khô trong nhà, và ghi kèm một câu đáng nhớ: không chịu được va đập.
  • Trải keo đều bằng bay răng cưa, đặt tấm rồi ép và trượt vuông góc với đường răng. Tiêu chuẩn thi công Mỹ ANSI A108.5 yêu cầu phủ đều mặt nền không chừa chỗ trống, và sau khi ép, lớp vữa giữa đá với nền còn tối thiểu 2 mm.
  • Thỉnh thoảng nhấc một tấm vừa đặt lên để nhìn lưng. Đây là cách kiểm tra rẻ nhất và thật nhất: nhìn bằng mắt xem keo phủ được bao nhiêu, có kín tới mép và góc không.
  • Chỉ trải lượng keo vừa đủ ốp ngay. Keo đã se mặt thì cạo bỏ, trải lớp mới.
  • Với chủ nhà: có mặt trong buổi ốp lát đầu tiên và đề nghị thợ nhấc thử một tấm cho xem. Sửa cách làm ở tấm thứ ba rẻ hơn rất nhiều so với sửa ở tấm thứ ba trăm.

Điều kiện Việt Nam làm nặng thêm thế nào

Hai thói quen thi công phổ biến ở Việt Nam đều dễ để lại khoang rỗng. Lát sàn đá trên lớp vữa xi măng cát trộn khô rồi rưới hồ dầu, nếu hồ không đều thì lưng đá chỗ bám chỗ không. Ốp tường thì chấm keo từng cục để dễ cân chỉnh mặt phẳng trên nền tường trát không phẳng. Khí hậu làm phần còn lại: mưa nhiều và mùa nồm đưa nước vào khoang rỗng, còn nắng gắt trên mặt tiền hướng tây làm đá giãn nở mạnh mỗi ngày. ARDEX cũng lưu ý tấm càng lớn thì nước càng khó thoát, và đá tối màu bị nung nóng làm quá trình rửa trôi trong lớp keo diễn ra mạnh hơn.

Tóm lại trong một câu: tiếng bộp là lý do để kiểm tra, chưa phải lý do để đục. Gõ hết cả mảng, nhìn mạch, thử độ vững, rồi mới quyết. Còn nếu bạn đang ở giai đoạn chưa thi công thì mọi thứ đơn giản hơn nhiều: yêu cầu thợ nhấc một tấm vừa đặt cho bạn nhìn lưng. Một lần nhấc đó nói thật hơn mọi lời cam kết.

Tư vấn riêng theo dự án

Tư vấn theo đúng công trình của bạn

Bài viết nói được cái chung, còn tải tường, độ ẩm, ánh sáng và ngân sách thì mỗi công trình một khác. Bạn để lại số điện thoại, đội kỹ thuật Rochelle tư vấn loại đá, cách làm và báo giá theo công trình, gửi kèm mẫu đá thật nếu bạn cần.

Hoặc gọi 086 719 19 00 · nhắn Zalo · T2–T7, 8h–17h30