Bỏ qua, tới nội dung chính

Đá sandstone (sa thạch): đá của những hạt cát, và vì sao chất gắn kết quyết định độ bền

Bởi Rochelle Stone

Sandstone, tên Việt là sa thạch, có lẽ là loại đá dễ hiểu nhất: đúng như tên gọi, nó là cát hoá đá. Nhưng hai tấm sa thạch trông giống nhau có thể bền rất khác nhau, và lý do không nằm ở hạt cát. Nó nằm ở thứ keo tự nhiên gắn các hạt cát lại. Hiểu được điều đó là hiểu được vì sao có công trình sa thạch đứng hàng nghìn năm, và có tấm lát sân chỉ vài năm đã bở mặt.

Sandstone là gì

Sandstone là đá trầm tích vụn, cấu tạo chủ yếu từ các hạt khoáng silicat cỡ hạt cát, đường kính từ 0,0625 đến 2 mm, được một khoáng vật khác gắn kết lại. Thành phần hạt phổ biến nhất là thạch anh và fenspat, hai khoáng chịu phong hoá bề mặt tốt nhất.

Màu của sa thạch rất rộng: nâu vàng, nâu, vàng, đỏ, xám, hồng, trắng và đen. Màu đến từ tạp chất và từ lớp oxit sắt bọc quanh hạt. Sa thạch đỏ có màu từ chất gắn kết là hematit, một oxit sắt.

Chất gắn kết: phần quyết định

Thứ gắn các hạt cát lại không phải lúc nào cũng giống nhau. Trong nhóm silicat, silica là chất gắn kết phổ biến nhất, thường ở dạng thạch anh. Trong nhóm cacbonat, canxit là chất gắn kết phổ biến nhất. Ngoài ra còn hematit, khoáng sét và nhiều khoáng khác.

Khi một tấm sa thạch mất chất gắn kết do phong hoá, nó trở nên bở và rời rạc. Vì vậy câu hỏi quan trọng nhất khi mua sa thạch không phải là màu gì, mà là các hạt được gắn bằng gì và gắn chắc tới đâu.

  • Gắn kết bằng silica: bản thân chất gắn kết đã là thạch anh, nên đây là kiểu bền nhất về hoá học.
  • Gắn kết bằng canxit: chất gắn kết cùng thành phần với đá vôi, nên có thể bị axit tấn công như đá gốc canxi, dù các hạt cát thì không.
  • Gắn kết bằng sét hoặc gắn kết yếu: dễ bở mặt khi chịu ẩm và mài mòn.

Hút nước: đặc tính đi kèm

Giữa các hạt cát luôn có khoảng trống. Các khoảng trống trong sa thạch đủ thông nhau để nước và chất lỏng khác thấm qua và được chứa với lượng lớn, tới mức sa thạch là loại đá chứa nước ngầm và dầu khí quan trọng trong tự nhiên. Độ rỗng phụ thuộc cách các hạt xếp chặt với nhau.

Với người dùng, điều đó có ba hệ quả. Sa thạch thấm vết bẩn và dầu nhanh. Nó giữ ẩm lâu, nên dễ mọc rêu khi dùng ngoài trời ở chỗ khuất nắng. Và nó cần được xem xét kỹ trước khi dùng ở khu ướt.

Dùng ở đâu, tránh ở đâu

Sa thạch đã được dùng làm vật liệu xây và lát từ thời tiền sử, một phần vì dễ gia công. Những công trình như các lăng mộ đục vào núi đá ở Petra cho thấy nó có thể tồn tại rất lâu. Nhưng khả năng chịu phong hoá của sa thạch thay đổi nhiều giữa các loại: có loại sa thạch từng được dùng rộng rãi ở tây bắc nước Anh đã xuống cấp rõ theo thời gian.

  • Hợp: ốp tường trang trí, tường rào, lát sân và lối đi với bề mặt nhám tự nhiên, các mảng cần vẻ mộc và ấm.
  • Cân nhắc kỹ: mặt bếp, bàn ăn, mặt bàn lavabo, vì hút dầu và nước màu nhanh.
  • Nên hỏi trước khi dùng ngoài trời: loại sa thạch này đã có công trình ngoài trời nào dùng nhiều năm chưa, và chất gắn kết của nó là gì.
  • Về tiêu chuẩn: hệ ASTM có tiêu chuẩn vật liệu riêng cho nhóm này, mang mã C616, tên là đá xây dựng gốc thạch anh.

Sandstone và quartzite: họ hàng dễ nhầm

Quartzite là sa thạch đã bị biến chất. Nhiệt và áp suất trong lòng đất làm các hạt thạch anh và chất gắn kết kết tinh lại thành một khối, xoá gần hết cấu trúc hạt ban đầu. Cách nhận ra ở chỗ vỡ: quartzite vỡ xuyên qua các hạt, cho mặt vỡ không đều, thay vì tách vòng quanh từng hạt.

Đó là lý do hai loại đá cùng gốc cát lại khác nhau nhiều về độ đặc và độ hút nước. Trên thị trường, hai tên này đôi khi bị dùng lẫn, nên với mặt bếp hay khu ướt cần xác nhận rõ tấm đá là loại nào.

Với sa thạch, đừng dừng ở màu và vân. Hãy hỏi về chất gắn kết, xin một miếng mẫu, nhỏ lên đó vài giọt nước và vài giọt dầu rồi xem nó thấm nhanh tới đâu. Phép thử một phút đó nói cho bạn biết tấm đá hợp với sân vườn, với tường, hay với cả hai.

Tư vấn riêng theo dự án

Tư vấn theo đúng công trình của bạn

Bài viết nói được cái chung, còn tải tường, độ ẩm, ánh sáng và ngân sách thì mỗi công trình một khác. Bạn để lại số điện thoại, đội kỹ thuật Rochelle tư vấn loại đá, cách làm và báo giá theo công trình, gửi kèm mẫu đá thật nếu bạn cần.

Hoặc gọi 086 719 19 00 · nhắn Zalo · T2–T7, 8h–17h30