Vết dầu mỡ trên đá: vì sao lau không ra, và cách kéo dầu ngược lên khỏi đá
Vết dầu trên đá khác phần lớn vết bẩn khác ở một điểm: nó không nằm trên mặt đá mà nằm trong đá. Dầu thấm xuống các lỗ rỗng li ti, làm đá sẫm màu từ bên trong, nên lau bao nhiêu lần mặt vẫn sạch mà vết vẫn còn. Hiệp hội Đá Tự nhiên mô tả đúng như vậy: vết gốc dầu làm đá sẫm lại, và phải hoà tan được nó bằng hoá chất thì mới rửa trôi được nguồn gây vết. Bài này chỉ cách nhận đúng loại vết, cách kéo dầu ngược lên bằng bột đắp, và nói rõ giới hạn: có những vết không bao giờ hết hẳn.
Phân biệt cho đúng trước khi xử lý
Tẩy sai loại vết thì vừa tốn công vừa có thể làm hỏng thêm mặt đá. Trước khi làm gì, hãy nhìn màu và hình dạng vết:
- Mảng sẫm màu hơn nền đá, mép nhoè, sờ không thấy gì trên mặt: vết gốc dầu. Hiệp hội Đá Tự nhiên xếp vào nhóm này mỡ, dầu ăn, sữa, mỹ phẩm và nhựa đường.
- Vết nâu ngả hồng: vết hữu cơ, từ cà phê, trà, trái cây, thức ăn, thuốc lá, giấy, lá cây. Nhóm này tẩy bằng chất khác hẳn nhóm dầu, và ở ngoài trời thì nắng mưa thường tự làm vết nhạt đi sau khi bỏ nguồn bẩn.
- Mảng mờ đục, mất bóng, nhìn nghiêng mới thấy rõ: đây không phải vết bẩn mà là vết ăn mòn do axit để lại trên mặt đá. Không chất tẩy nào lấy nó ra được, vì thứ bị mất là lớp bóng của đá. Có loại đá chỉ bị ăn mòn, có loại vừa bị ăn mòn vừa bị ố.
- Viền sẫm chạy dọc mạch trám hoặc quanh chân vòi, chân chậu: dầu đến từ chính vật liệu trám. Hiệp hội Đá Tự nhiên ghi rõ sơn gốc dầu, dầu lanh, matit, keo trám và chất bịt kín có thể gây vết dầu trên đá.
- Vòng trắng hoặc mảng cặn sần ở chỗ hay đọng nước: cặn nước cứng, nằm trên mặt đá chứ không thấm vào trong.
Nguyên nhân gốc
- Đá tự nhiên có lỗ rỗng, và dầu đi vào đó. Khác với nước, dầu không bay hơi, nên đã vào là ở lại. Phần sẫm màu bạn thấy là dầu đang lấp đầy các lỗ rỗng ngay dưới mặt đá.
- Vì dầu nằm dưới mặt, lau chùi chỉ làm sạch phần trên. Muốn lấy dầu ra phải làm hai việc: hoà tan nó bằng một chất phù hợp, rồi tạo một lực hút kéo nó ngược lên. Đó chính là việc của bột đắp.
- Thời gian là yếu tố quyết định. Giọt dầu vừa rơi còn nằm trên mặt đá; để càng lâu nó thấm càng sâu và loang càng rộng.
- Nguồn dầu không chỉ là thức ăn. Matit, keo trám gốc dầu và một số chất bịt kín thấm dần vào mép đá suốt nhiều tháng, tạo ra viền sẫm mà nhiều người tưởng là nước ngấm.
Loại đá nào hay dính nhất
- Đá sáng màu và hút nước nhiều như đá vôi, travertine, sa thạch, nhiều loại đá hoa: vừa thấm nhanh vừa lộ vết rõ.
- Granite sáng màu chưa được phủ chống thấm: cứng hơn và ít sợ axit hơn đá hoa, nhưng vẫn thấm dầu.
- Vị trí rủi ro nhất trong nhà: mặt bếp cạnh bếp nấu, mặt bàn ăn, sàn bếp, và mặt bàn lavabo nơi để mỹ phẩm, dầu dưỡng.
Bạn tự xử lý được tới đâu
- Dầu vừa đổ: thấm bằng giấy hoặc khăn khô, ấn xuống rồi nhấc lên. Đừng lau qua lại, vì lau là kéo dầu ra một diện rộng hơn.
- Rửa nhẹ tay bằng nước rửa chén pha loãng. Với vết gốc dầu, Hiệp hội Đá Tự nhiên liệt kê các chất dùng được: chất tẩy rửa gia dụng, amoniac, dung môi khoáng hoặc axeton, và nước tẩy dạng kem có chất tẩy trắng. Chỉ dùng một thứ mỗi lần.
- Vết đã thấm thì làm bột đắp. Công thức cho vết dầu: bột baking soda trộn nước, hoặc một loại bột hút trộn với dung môi khoáng, thành hỗn hợp sệt như bơ đậu phộng.
- Cách đắp: làm ướt vết bằng nước cất, phết bột dày khoảng 6 đến 12 mm và trùm rộng hơn vết chừng 2,5 cm, phủ ni lông, dán kín mép. Để 24 đến 48 giờ; sau khoảng 24 giờ thì bỏ ni lông cho bột khô hẳn. Bột khô tới đâu, nó hút dầu lên tới đó. Gỡ bột bằng dụng cụ gỗ hoặc nhựa, rửa nước cất, lau khô.
- Tuyệt đối không trộn chất tẩy trắng với amoniac. Hiệp hội Đá Tự nhiên viết cảnh báo này bằng chữ in hoa: hỗn hợp đó sinh ra khí độc có thể gây chết người.
- Thử trước ở một chỗ khuất. Một số hoá chất có thể làm mờ mặt đá bóng.
Khi nào phải gọi thợ
- Vết lâu năm, diện rộng, hoặc nằm trên tấm đá đắt tiền: nên gọi thợ phục chế. Họ có các loại bột hút và dung môi mà chủ nhà không nên tự pha.
- Sau khi tẩy mà mặt đá bị mờ: đó là hoá chất đã ăn nhẹ vào mặt bóng. Hướng dẫn của hiệp hội là dùng bột đánh bóng đá hoa, nhưng với vết mờ không tự xử lý được thì nên để thợ đánh bóng lại.
- Viền sẫm dọc mạch trám: việc của thợ là cắt bỏ lớp trám cũ, tẩy phần đá đã thấm, rồi trám lại bằng loại không chứa dầu.
Khi nào thì không cứu được
- Hiệp hội Đá Tự nhiên nói thẳng trong chính phần hướng dẫn bột đắp: có những vết có thể không bao giờ lấy ra hết hoàn toàn.
- Bột đắp thường không xong trong một lần. Vết khó có thể phải đắp lại tới năm lần, và mỗi lần mất một đến hai ngày.
- Vết ăn mòn bị nhầm thành vết dầu: mọi cách tẩy đều vô ích, vì ở đó không có gì để tẩy. Chỉ đánh bóng lại mới xử lý được.
- Viền sẫm từ vật liệu trám gốc dầu mà không thay lớp trám: tẩy xong vết vẫn có nguồn nuôi, nên sẽ sẫm trở lại.
Phòng từ lúc thi công
- Lau ngay khi đổ. Đây là biện pháp rẻ nhất và hiệu quả nhất, vì nó xử lý dầu lúc còn nằm trên mặt đá.
- Phủ chất chống thấm thẩm thấu cho đá ở khu bếp, và hiểu đúng việc nó làm. Theo Hiệp hội Đá Tự nhiên, chất chống thấm làm đá khó ố hơn chứ không biến đá thành không thể ố. Nó cho bạn thêm thời gian để lau, không thay cho việc lau.
- Dùng lót nồi, khay đựng chai dầu, khay để mỹ phẩm. Chai dầu ăn đặt thẳng lên mặt đá gần như luôn để lại một vòng sẫm ở đáy.
- Khi trám mép chậu, chân vòi, mạch nối: yêu cầu loại keo trám không chứa dầu, dùng được cho đá tự nhiên. Tránh matit gốc dầu.
- Chọn đá theo chỗ dùng. Nếu gia đình nấu nhiều dầu mỡ, cân nhắc loại đá hút nước thấp cho mặt bếp thay vì đá vôi hay travertine sáng màu.
Điều kiện Việt Nam làm nặng thêm thế nào
Bếp Việt là phép thử nặng cho mặt đá: chiên xào nhiều dầu ở lửa lớn, dầu bắn ra xung quanh bếp mỗi ngày, cộng thêm nước mắm, nghệ, tương ớt là những thứ vừa có màu vừa bám lâu. Thói quen kê chai dầu ăn, hũ mỡ ngay cạnh bếp cũng tạo ra những vòng sẫm rất khó tẩy. Vì vậy với mặt bếp, chọn loại đá và phủ chống thấm ngay từ đầu quan trọng hơn nhiều so với tìm cách tẩy về sau.
Nhớ một hình ảnh là đủ: dầu ở trong đá chứ không ở trên đá. Lau chỉ làm sạch bề mặt, còn bột đắp mới kéo được dầu lên. Hãy kiên nhẫn đắp vài lần, đừng trộn hoá chất, và chấp nhận rằng một vết đã thấm sâu nhiều năm có thể chỉ nhạt đi chứ không biến mất.
Câu hỏi cùng chủ đề
Đọc thêm trong cẩm nang
- Vết cà phê, trà, mực và sơn trên đá: mỗi loại vết một chất tẩy, dùng nhầm là hỏng thêm
- Cặn nước cứng và cặn xà phòng trên đá: thứ tẩy cặn nhanh nhất cũng là thứ làm hỏng mặt đá nhanh nhất
- Rêu, tảo và mốc đen trên đá: tẩy thì dễ, giữ cho không mọc lại mới là việc chính
- Hoa muối trên đá: xịt một ít nước là biết mình đang gặp thứ gì
Tư vấn riêng theo dự án
Tư vấn theo đúng công trình của bạn
Bài viết nói được cái chung, còn tải tường, độ ẩm, ánh sáng và ngân sách thì mỗi công trình một khác. Bạn để lại số điện thoại, đội kỹ thuật Rochelle tư vấn loại đá, cách làm và báo giá theo công trình, gửi kèm mẫu đá thật nếu bạn cần.