Phù điêu / chạm nổi (relief carving)

Phù điêu là cách làm hình nổi trên đá mà không tách rời khỏi khối nền. Người thợ giữ nguyên hình muốn thể hiện, rồi gọt thấp dần phần nền xung quanh nó xuống — phần nào càng lùi ra sau thì gọt càng sâu. Kết quả là hình chính trồi lên khỏi mặt phẳng, có chỗ nổi cao gần như tách hẳn, có chỗ chỉ nhô nhẹ. Chính sự cao thấp đó, khi gặp ánh sáng xiên, tạo ra bóng đổ — và bóng đổ mới là thứ làm con mắt thấy chiều sâu, thấy hình 'sống' chứ không phẳng lì.

Về tay nghề, đây là việc gọt bỏ chứ không đắp thêm: đá lấy đi rồi thì không trả lại được, nên thợ đi từ thô đến tinh và không bao giờ vội. Bước đầu phá nền bằng đầu mài lớn hay mũi đục cho ra khối lớn; rồi mới vào chi tiết bằng mũi nhỏ, dũa, đầu mài cầm tay; sau cùng làm mịn bề mặt hình. Ngày nay nhiều mảng phù điêu được phá thô bằng máy CNC chạy theo mẫu 3D số rồi thợ hoàn thiện tay phần tinh — máy lo phần đều và nhanh, tay người lo phần hồn của nét. Đá càng đồng chất, ít gân nứt thì chạm càng ăn, đá nhiều vân yếu dễ mẻ khi gọt mỏng.

Với KTS và chủ nhà, phù điêu khác hẳn khắc chìm về hiệu quả thị giác: chạm nổi cho khối và bóng, nhìn nghiêng mới đã, hợp mảng trang trí điểm nhấn cần chiều sâu; còn khắc chìm (engraving) cho nét chìm phẳng, hợp chữ và hoa văn tinh tế. Khi đặt làm và nghiệm thu, nên xem mẫu dưới ánh sáng giống chỗ sẽ lắp — vì phù điêu phụ thuộc hướng sáng, một mảng đẹp dưới đèn xưởng có thể nhạt đi nếu chỗ lắp sáng đều không có bóng. Kiểm thêm các chỗ nổi cao mảnh xem có vững không, vì đó là chỗ dễ sứt khi va chạm.